Minerva

ئایا ژنی نوێ لەدایكبووە؟ یا بوونی هەیە؟

 

خوێندەوەیەك بۆ كتێبی ”ژنی نوێ” نوسینی (ئەلیكساندرا كۆڵۆنتای)

وەرگێرانی بۆ کوردی: خەڵات عەلی

نوسینی: ڕازە حسێن 

 

·      بایۆگرافی كۆڵۆنتای 

ئەلیكساندرا میخائیلۆڤنا دۆمۆنتۆڤیچ، لە ساڵی ١٨٧٢ لە خێزانێكی ئەرستۆكراتدا لەدایكبووە، باوكی پلەی عەقیدی هەبووە لە سوپای ڕووسی. ئەلیكساندرا  لەگەڵ ئەندازیارێك بەناوی(ڤلادیمێر كۆڵۆنتای) هاوسەرگیری كردووە و پاشان نازناوی ئەوی هەڵگرتووە. لە ساڵانی سەرەتای شۆڕشی ئۆكتۆبەردا ڕۆڵی گرنگی لە حیزب و وڵاتدا هەبووە، وەك شۆڕشگێرێكی چەپ ژیانی لە پێناو ئازادكردن و هۆشیاركردنەوەی ژن بە شێوەیەكی گشتی و ژنانی كرێكار بەتایبەتی تەرخانكردبوو. كۆڵۆنتای دەیویست كۆمەڵگا بگۆڕێت، ژن چیتر سەر بە پیاو نەبێت و خاوەن كەسایەتی سەربەخۆی خۆی بێت، هەمیشەش بە ورەیەكی بەرزەوە كاری دەكرد بۆ گۆڕینی خێزانی نەریتی بە خێزانی سۆشیالیستی; یەكێك لە ئامانجەكانی بریتی بوو لە دەرهێنانی ژن لە سنووری ماڵ و ڕزگاركردنی لەو ژیانە سنوردارەی كە لە منداڵبوون و ئەركەكانی ماڵەوەدا كورتكرابووەوە.

كۆڵۆنتای یەكەم ژنی مێژووە كە پۆستی وەزیری وەرگرتبێت، وەزیری كاروبارە كۆمەڵایەتییەكانی یەكەم حكومەتی بەلشەفی بووە بە سەرۆكایەتی لینین. وە یەكەم  ژنیشە كە پۆستی باڵیۆز وەبگرێت و لەسەر پێشنیاری لینین بوو بە باڵیۆزی سۆڤیەت لە سوید و نەرویج و مەكسیك.

كۆڵۆنتای لە دوای كۆتایی هاتنی جەنگی جیهانی گەڕایەوە بۆ ڕووسیا و دوای ساڵێكیش كاندید كرا بۆ خەڵاتی نۆبڵی ئاشتی. وە كۆڵۆنتای لە كۆتا ساڵەكانی تەمەنی لە مۆسكۆ بە نووسینەوەی یادەوەرییەكانی بەسەبرد، لە ساڵی ١٩٥٢ لە تەمەنی هەشتا ساڵیدا ماڵئاوایی لە ژیان كرد.

 

·      كورتەیەك سەبارەت بە كتێبەكە و وەرگێرانی بۆ سەر زمانی كوردی.

ئەم كتێبە لەلایەن (ئەلێكساندرا میخائیلۆڤنا دۆمۆنتۆڤیچ ) لە ساڵی ١٩١٨ بلاوكراوەتەوە لە مۆسكۆ بە زمانی ڕووسی لەلایەن (سالڤاتۆر ئاتانسیۆ) وەرگێراوە بۆ زمانی ئینگلیزی، لەلایەن (خەڵات عەلی) وەرگێراوە بۆسەر زمانی كوردی، دەزگای مینێرڤاش ئەركی چاپكردنی گرتۆتە ئەستۆ.

ئەم بەرهەمە یەكێكە لە گەوهەرەكانی كتێبخانەی كوردی وە بە تایبەتر پرسی ژن و فیمینستی لە هەرێمی كوردستان، گۆڕانێكی گەورەیە بەوەی نوسەر و فیمینستی گەورەی جیهانی بابەتەكانی بە زمانی كوردی هەبێت وە خزمەت بە پرسی ژن بكات لە كوردستان، بۆیە ئەم هەوڵانە جێگەی بایەخن ببێتە ڕێچكەیەك كە پرسی ژن بەرەو باشتر هەنگاو بنێت وە وێنەیەكی تر وەربگرێت ببێتە هەوڵێك بۆ دروستبوونی ژنی نوێ و خەباتگێر لەناو كوردا بەتایبەتی كە پرسی ژن لە كوردستان تەنها لە چوارچێوەیەكدا بەدی دەكەین لە وێنەیەكی تەسكی خێڵەكی و كلتوور و داب و نەریت و ئایین.

هەمیشە وێنەی ژن بەو شێوەیە كێشراوە كە ویستوویانە  یا ئاڕاستە كراوە بەو شێوەیە بێت كە هەبێت، واتا ژن خۆی نەبووە وەك ئینسانێك و كارەكتەرێكی كۆمەڵایەتی لە ناو كۆمەڵگا، مێژوویەك هەیە لەم ئاراستەكردنە پەروەردەی و دەروونیە و كەسایەتی ژن كە كاریگەریەكەی بۆ چەندین سەدە بەسەرەوە بووە بەڵام ژیان ژنانێكی نوێ دروست دەكات كە جیاواز لە ژنە كۆنەكانن ئەمەش بەپێی قۆناغە پێشكەتووەكانی كۆمەڵگا دەركەوتن و كاریگەریان لەسەر خودی كەسایەتی خۆیان وەك ئینسانێك و هەم وەك ژنێك هەبووە، ژنانی نوێ نەك تەنیا بۆخۆیان بەڵكو كاریگەریان لەسەر ڕای گشتی و تەواوی ژنانی جیهان و كۆمەڵگا جیاوازەكان هەیە.

ژنی نوێ وادەكات بە  فۆرمێكی تر سەیری ژن و سایكۆلۆژیای ژن بكرێت، ژن چیتر ژێر دەستەی داب و نەریتەكانی ناو كۆمەڵگا نیە چیتر خۆی وەك قوربانیەكی سیستەمە كۆمەڵایەتی و پیاوسالاریەكەی ناو كۆمەڵگا نابینێ ژنانی نوێ یاخین لە هەموو ئەو یاسا و رێسایانەی دیلیان ئەكەن كە وەك زیندانێكن بۆ ژن. بەڵكو پێناسەی خۆی ئەكات وەك  ئینسانێك و مرۆڤێك كە خاوەنی جەستە و خەون و ئارەزووی خۆیەتی، ژنی نوێ بە جیاواز لە ژنە كۆنەكان ترسیان بۆ زۆرێك لە بارودۆخەكان نیە لە ژیان، ژنی كۆن ترسی لەدەستدان و تەنیای و ترسی سەربەخۆیان هەبوو ترسی هەبووە لە نەبوونی ئابووریەك كە ژیانی رێكبخات  وە ترس لە خیانەتكردن، ترسی هەبووە كارەكتەرێك كە پیاوە نەبێ لە ژیانی. 

ژنی نوێ بە پێچەوانەوە ترسی نیە لە سەربەخۆی و تەنیایی بەڵكو بەخۆشەویستیەوە سەیری دەكات وە ترسی لەدەستدان نیە بروای بە ئازادی رۆحە و دژی كۆیلایەتی دەوەستێتە و نایەوێ هیچ ڕەگەزێك ماف خوراو بێت، ژنی نوێ بە پێچەوانەوە ترسی لە هەندێك حاڵەت هەیە كە دژی بنەما كۆنەكان دەوەستێتەوە وەك ( ڤێرا نیكۆدیمۆڤنا) دەڵێت هیچ شتێك” لەوە ناخۆشتر نیە كە ژن لەڕووی ئابووریەوە ملكەچی پیاو بێت، بە هاورێكەی دەڵێت  بێ هیوا و خەمبار دەبم كە ناچاربم بەدوای پیاوێكدا بگەڕێم كە بژێوییەكانم بۆ دابین بكات”.

بابەتی ژن لەناو هەموو كۆمەڵگایەكدا و لەناو كوردا تەنها پێویستی بە رۆشنبیركردنی ژن خۆیەتی و جوان هزركردن و مافدان بەخۆی وەك بونەوەرێكی ئینسانی  ئازادبوون و ڕزگاركردنی لە ژێردەستی و كۆیلەبوون وەك (سپینۆزا ) دەڵێت ”تێگەشتن ئازادییە”، ئەمەش پرۆسەیەكی درێژە پێوستی بە هەنگاونانە چونكە ئێمە دژی بیركردنەوەی كۆن دەجەنگین وەك (هیدڤیگ دۆهن) دەڵێت ”بیركردنەوەی نوێ لەناومان لەدایكبووە، بەڵام بیركردنەوە كۆنەكان هێشتا نەمردوون و لەگەل ئەوەشدا ئێمە چێژ لە پێكهاتەی فیكری  ژنانی نوێ و ئیرادەی  بەهێزیان دەبینین  بەڵام پاشماوە و ئاسەواری نەوە كۆنەكان هێشتا زۆر گەورەن”.

 

·      ئەم كتێبە لە سێ بەش پێكهاتووە:

      لە بەشی یەكەمی كتێبەكەدا باس لە دروستبوونی ژنی نوێ دەكات ؟، ئایا ژیان ژنانی نوێی ئافراندووە یا تەنها لە چوارچێوەیەكی فانتازیەوە لەبارەیەوە دەدوێن؟ گەر ژنی نوێ بوونی هەیە و دروستبووە و خەسڵەت و تایبەتمەندی ناسینەوەكانی چین ؟ لە دەیەكانی ڕابردوو ژیان ژنانێكی دروستكرد كە تەواو جیاواز و بە سایكۆلۆژی نوێیەوە بەرەو كۆمەڵگا هەنگاوی دەنا، سەرەتا تەنها لە ڕێگەی روخساری پاڵەوانە ئەدەبییەكاندا دەدۆزرانەوە بەڵام  ژنی نوێ لەناو كۆمەڵگا دروستبوو بە جیاوازتر لەو پالەوانانەی كە لە رۆمان و  دەقە ئەدەبییەكاندا باسی لێوە دەكرا  بە شێوەیەك ئەو جیاوازیە هەستی پێدەكرا كە ئەدەب بەردەوام بوو لە كێشانی وێنەی ژنە كۆنەكان  كە ئەو وێنەیەی ژن خەریكبوو لە ژیان وون دەبوو، چەندین وێنەی نوێی ژنی نوێ و ژنانی پاڵەوان لە واقعی رۆژانە هەبوو بەلایاندا دەرۆشتن و بەبێ ئەوەی بیان بینن وە ژیانیش بەردەوام بوو لە دروستكردنی ژنی نوێ. ژنانی نوێ خاڵین لەو سێبەر ئاسایەیی كە رۆژگار و ژیان بەسەری سەپاندبوون ژنی نوێ وێنەی نەرم و نیانی و كچانێكی گرینۆك و  ئەوانەی بەدەست خیانەتی هاوسەرەكانیان دەناڵێن فرێداوە لە خۆیدا. 


ژنی نوێ ئەوانن كە داواكاری تایبەتیان هەیە بۆ ژیان وە خۆپیشاندان دەكەن دژی سیستەمی كۆیلایەتی ئافرەت لە ناو ستراكتۆری دەوڵەت و كۆمەڵگا و خێزان. بەشێوەیەكی بەردەوام ژنانی نوێ رووی لە زیاد بوون بوو تا دەهات ژمارەیان زۆر دەبوو وە ناساندنی ژیاننامەكەیان و كاروچالاكیەكانیان ئەركێكە لەسەرمان چونكە ئەوە ڕەنگدانەوەی تەواوی دەبێ لەسەر كۆی ژنانی ناو كۆمەڵگا و دەبێتە هۆی گۆڕینی شێوازی ژیانكردنیان. لە مێژوودا ناوی چەندین ئافرەت نەخێشنراوە و لە ئێستادا ژیان و كاروچالاكیەكانیان جێگەی بایەخن وەك (تریزا) تێكۆشەرێكی سۆشیالیستە لە نەمسا، ماوەیەك لە زینداندا بووە، لە پێناوی حیزبدا بە دڵ و بە گیان كاردەكات بەڵام كاتێك لەناو شەپۆلەكانی خۆشەویستی نقووم دەبێت لە پشت پەردەی بێ ڕەنگی فەزیڵەتی ژنانەدا خۆی ناشارێتەوە بەڵكو دەستی بۆ ئەو پیاوە درێژ دەكات كە هەڵیبژاردووە لەگەڵیدا بۆ چەند هەفتەیەك سەفەر دەكات بۆ ئەوەی شەرابی خۆشەویستی بخواتەوە، بەڵام كاتێك درك بەوە دەكات كە ئەو خۆشبەختییە ڕووكەشییە، بەبێ هیچ زەحمەتییەك دەیڵێت و دەگەرێتەوە بۆ سەر كارەكەی، خۆشەویستی لای (تریزا) و زۆربەی هاورێ كورەكانی تەنیا قۆناغێكە وێستگەیەكی كاتییە لە ڕێگەی ژیان. ئامانج و ناوەرۆكی ژیان لای بریتییە لە :-حیزب _ بیرۆكە_بانگەشە و كاركردن. لە پاڵ (تریزا) ژنێكی نوێی دیكەش بە وریاییەكی هێمنانەوە ڕێگاكەی خۆی هەڵدەبژێرێت ئەویش(ئەگنیس پترۆڤنا) یەكێكە لە ژنە پاڵەوانەكان و نموونەیەكی گەنجە ڕووسییەكانە.ئەدیب و سەرنووسەرە {پێش هەموو شتێكیش ژنی كاركردنە}كاتێكیش كار دەكات بیرۆكەیەك داگیری دەكات هەموو شتێكیش لە چواردەوری كاڵ دەبێتەوە و نامێنێت[ ناتوانم خۆم لەوە جیابكەمەوە، خۆم دەبینمەوە كە پێوستیم بە ئازادییەكەمە، هیچ خۆشەویستیەك نییە وان لێبكات دەستبەرداری ئەو ئازادییە ببم]. 


ژنی نوێ بەشێوەیەكی بەردەوام لەدروستبووندایە ئەمەش حاڵەتێكی دەگمەن نییە بەڵكو بۆ ئێستا و داهاتوو دیاردەیەكی رۆژانەییە، هۆكار بۆ دروستبوونی ئەم ژنە نوێیانە چییە؟

ژنی نوێ بەرهەمی سیستەمی ئابووری سەرمایەداریە، پێش نیو سەدە بەشداری ژن لە كایەی بەرهەم هێنان و لە ژیانی ئابووری وەك دەرچوون لە بەها و نۆرمی سیستەمی كۆمەڵایەتییەكانی ناو كۆمەڵگا هەژمار دەكرا بەڵام ژنان ناچار بوون بۆ مانەوەی خۆیان ململانێ بكەن. نموونەی جەوهەری ژنیش بە توندی بەستراوەتەوە بە پێشكەوتنی ئابووری بە گۆڕانی مەرجە ئابووریەكان لایەنی سایكۆلۆژیای  ژنیش گۆڕانی بەسەردا دێت.دەبینین لە وڵاتە شارستانیەتە پێشكەوتووەكان زۆربەی ژنان بەشداری دەكەن لە كاركردن و كاری بەرهەمهێنان بەجۆرێك رێژەیی كرێكاری ژن لەزۆربووندایە بەرامبەر پیاوان; ئەو ژنانە كە دەرچوونە لە ماڵ و ئەزموونی ژیانی خۆیان ئەكەن لە ناخەوە ئازاد و سەربەخۆیە كاریگەریشی هەیە لەسەر ژنانی كۆن پلە بە پلە گۆڕانكاریەكان لەناو كۆمەڵگادا دروست دەكات.

 

      لە بەشی دووەمی كتێبەكە كۆڵۆنتای سەرنجی تەواو دەخاتە سەر پەیوەندیە كۆمەڵایەتیەكان بەدیاریكراوی پەیوەندی سۆزداری نێوان ژن و پیاو كە لە پرسی هاوسەرگیری و خۆشەویستی كۆدەبێتەوە، بەجۆرێك ئەو پەیوەندیانەی كە ژنان بە پیاوان دەبەستێتەوە دەبیتە هۆی زیندانی كردنی ژن و دوورخستنەوەی لەناو كۆمەڵگا بەهۆی بابەتی دایكایەتی و مافی خاوەنداریەتیكردنی لەلایەن پیاوەوە لە رێگەی ئابووریەوە لە جۆرە جیاوازەكانی  ئەو پەیوەندیانەی كە بەیەكەوەیان دەبەستێتەوە لە ڕێگەی شیكردنەوەی میتۆدی بۆ سی شێوازە بنەرەتییەكەی پەیوەندیی نێوان ڕەگەزەكانی ( گرێتا مایزڵ-هیس) زیاتر روونیدەكەینەوە كە ئەویش هاوسەرگیری یاسایی_پەیوەندی ئازاد_لەشفرۆشی، لە سیستەمی سەرمایەداری هەرسێ شێوازەكە پەیوەندی ڕۆحی مرۆڤ بێهودە دەكەن و دەیشێوێنن. ئەمەش بەهۆی ئەو كەموكوڕیانەی كە لەهەر جۆرێكی ئەو پەیوەندیانە هەیە بۆ نموونە لە [هاوسەرگیری یاسایی] كەلەسەر دوو بنەمای هەڵە دامەزراوە :نەتوانینی هەڵوەشاندنەوە لەلایەك و بنەمای موڵكداری لەلایەكی تر، ئەم بنەمای نەتوانینی هەڵوەشاندنەوەی هاوسەرگیری یاسایی لەسەر بیركردنەوەیەك جێگیركراوە و چڕدەبێتەوە كە بەتەواوی ناكۆكە لەگەڵ زانستی سایكۆلۆژیایی كە سووربوونە لەسەر نەگۆڕانی دەروونی مرۆڤ بەدرێژایی ژیان.وە بیرۆكەی خاوەنداریەتیكردنی ڕەها لەلایەن هاوسەرانەوە  دووەم هۆكارە ژەهراوی كردنی ئەم پەیوەندییە كە ئەم خاوەنداریەتیە زۆرە ملێیە هەستی بێزاری دروست دەكات لەگەڵ یەكتردا. لە [پەیوەندی ئازادیشدا] كە چەندین دیوی تاریكی هەیە پیاو بە دەرونێكەوە پرە لە ئەخلاقی درۆیینە و نادروستەوە ئەچێتە ناو ئەو پەیوەندییەوە، ئەم پەیوەندییەش بەربەرستی خۆی هەیە كە ناتوانرێت لاببرێن وەك نەتوانین بۆ خۆشویستن كە جەوهەرەكەی بریتییە لە جیهانی لێكهەڵوەشاوەی تاكەكەسیمان و نەبوونی كات بۆ خۆشەویستیی و بەدەستهێنانی چێژە مەعنەوییەكان چەنكە مرۆڤی مۆدێرن كاتی نییە بۆ خۆشەویستیی وە كۆمەڵگاش لەسەر ئەساسی ركابەرایەتی و شەڕی سەختی لە پێناو مانەوە و پلە و پایە و قازانج دروست بووە.لە بارەی[لەشفرۆشیشەوە] كە جۆرێكی ترە لە پەیوەندی سێكسی، دەروونی مرۆڤ دەشێوێنێت رۆح هەژار و ژەهراوی دەكات دەبێت هۆی داماڵینی هەست و سۆزی مرۆڤ لە خۆشەویستیی وە هەڵوێستی ئاسایی مرۆڤ دەربارەی سێكس دەشێوێنێت، لەم بارەیەوە دەربارەی هەموو رووكارە خراپەكانی كۆمەڵایەتی  كە پەیوەستن بە لەشفرۆشیەوە بخەینە لاوە هەروەها ئازاری جەستەیی و نەخۆشیەكان، تەنها لە ڕووی سایكۆلۆژییەوە بوەستین هیچ شتێك وەك كرینی پەیوەندی جەستەیی لە كەسێكی نەناسراودا وە هەروەها رۆحی مرۆڤ پوچ ناكاتەوە. لەم رێگەیەوە چاكسازییە كۆمەڵایەتیەكان مەرجگەلێكی پێویستن بۆ پەیوەندی نێوان دوو ڕەگەزەكە چونكە ناتوانن قەیرانی سێكسی چارەسەر بكەن گەر هێزێكی مەزنی لەگەڵدا نەبێت ئەمەش بەتەواوی گونجاوە لەگەڵ داواكاریەكانی بەرنامەی سۆشیالیستی  كە خۆی دەبینێتەوە لە:- سەربەخۆی ئابووری ژنان، گەرەنتیكردنی دایكایەتی، تێكۆشان دژی لەشفرۆشی لەسەر بنەمای ئابووری، هەڵوەشاندنەوەی دەستەواژەی منداڵی یاسایی و نایاسایی، هاوسەرگیری مەدەنی كە ئاسانە بۆ هەڵوەشاندنەوە ببێتە جێگرەوەی هاوسەرگیری ئایینی.دووبارە بنیادنانەوەی كۆمەڵگە لەسەر بنەمای سۆشیالیستی.

      لە بەشی سێیەمی كتێبەكە بابەتەكە لە پەیوەندی سێكسی و ململانێی چینایەتی چڕدەبێتەوە، كێشەی سێكسی بە یەكێك لە كێشە گرنگەكان دادەنرێت بەجۆرێك ئەم كێشەیە هیچ نەتەوە و وڵاتێك نیە لێیەوە بێبەری بووبێت وە كێشە و قەیرانی سێكس یەكێكە لەو دیاردانەی كە مرۆڤایەتی پێیدا تێپەریووە كە تەنیا ڕووكەشی نییە بەڵكو مەترسیەكانی لە زیادبوونە وە ئەمەش شوێنێكی لە ناوەندی ژیانی كۆمەڵایەتیدا گرتووە. وە یەكەم جار نییە مرۆڤایەتی بەم قەیران و كێشانەدا تێدەپەرێت  بۆ نموونە  لە سەردەمی ڕێنیسانس و چاكسازی ئایینی هەمان قەیران هەبوو بەڵام ئەو كات تەنها بەشێكی كەم لە كۆمەلگا بەدەست قەیرانی  سێكسیەوە ناڵاندیان، بەشە گەورەكەی دانیشتووان ئەو كات كە چینی جوتیار بوون بە شێوەیەكی ناڕاستەوخۆ كاریگەربوون بە گۆڕانی بنەمای ئابووری  و پەیوەندییە ئابوورییەكان وە قەیرانی سێكسی بەبێ چاكسازیكردنی ڕیشەیی  لە دەروونی مرۆڤایەتی و پەیوەندییە كۆمەڵایەتی و ئابوورییەكان لەسەر بنەمای سۆشیالیزم چارەسەر نابی كە پێوستیەكە بۆ دووبارە پێكهێنانەوەی دەروونی مرۆڤایەتی.

 

Date/Time: